با گذشت ۱۰۰ روز از آغاز سال آبی، تازه‌ترین ارزیابی‌های سازمان هواشناسی نشان می‌دهد کشور از الگوی کم‌بارشی عبور کرده و وارد مرحله فعالیت سامانه‌های فعال زمستانی شده است؛ مرحله‌ای که می‌تواند در برخی مناطق بارش‌های سنگین و حتی معادل یک سال بارش را در چند روز رقم بزند.
عبور ایران از الگوی کم‌بارشی و آغاز فعالیت سامانه‌های زمستانی
سحر تاجبخش مسلمان، رئیس سازمان هواشناسی کشور، با اشاره به تغییر الگوهای جوی از نیمه آذرماه اعلام کرد که خروج الگوهای کم‌بارش، مسیر ورود سامانه‌های زمستانی را باز کرده است. به گفته او، طی هفته‌های اخیر سامانه‌های نسبتاً فعال بخش‌های غربی، جنوبی و بخش‌هایی از سواحل خزر را تحت تأثیر قرار داده و در نیمه جنوبی کشور بارش‌های قابل توجه و حتی سیلابی رخ داده است.
تداوم بارش‌ها تا پایان دی‌ماه
رئیس سازمان هواشناسی خبر داد که طی هفته آینده سامانه‌ای با شدت کمتر وارد کشور می‌شود که دامنه‌های زاگرس، البرز، غرب کشور و سواحل خزر را دربر می‌گیرد. این سامانه اگرچه ضعیف‌تر از سامانه‌های اخیر است، اما همچنان بارش باران در شهرها و بارش برف در ارتفاعات را به همراه خواهد داشت؛ برفی که نقش مهمی در ذخیره آب سال آینده دارد.
پیش‌بینی بارش نرمال در بهمن‌ماه
بر اساس الگوهای فعلی، بهمن‌ماه با ورود سامانه‌های فعال‌تر همراه خواهد بود و شرایط بارشی کشور در مقایسه با دوره بلندمدت در محدوده نرمال پیش‌بینی می‌شود. جزئیات دقیق این سامانه‌ها در روزهای آینده اعلام خواهد شد.
افزایش ۱۱ درصدی بارش اما با توزیع نامتوازن
میانگین بارش کشور تاکنون به ۷۵ میلی‌متر رسیده که حدود ۱۱ درصد بالاتر از نرمال بلندمدت است. با این حال، این افزایش به‌طور یکنواخت توزیع نشده و استان‌هایی مانند تهران، البرز، قزوین، همدان و مرکزی همچنان با کاهش بیش از ۶۰ درصدی بارش مواجه‌اند. این وضعیت، نگرانی‌هایی درباره منابع آبی این مناطق ایجاد کرده است.
ضرورت مدیریت مصرف آب
تاجبخش مسلمان تأکید کرد که حتی با وجود افزایش میانگین بارش، مدیریت مصرف آب باید جدی گرفته شود، زیرا کمبود بارش در برخی استان‌ها می‌تواند تبعات بلندمدت به همراه داشته باشد.
بارش‌های حدی؛ نشانه‌ای از تغییر اقلیم
رئیس سازمان هواشناسی بارش‌های شدید و متمرکز پاییز امسال را از پیامدهای تغییر اقلیم دانست. او گفت این بارش‌ها اگرچه موجب‌تر شدن سطح زمین شد، اما بخش زیادی از آب به دلیل نبود زیرساخت‌های ذخیره‌سازی، به دریا بازگشت.
بر اساس گزارش‌های هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم (IPCC)، احتمال تکرار بارش‌های حدی در نوار جنوبی کشور طی سال‌ها و دهه‌های آینده افزایش خواهد یافت؛ به‌گونه‌ای که ممکن است در چند روز، معادل بارش یک‌ساله یک ایستگاه ثبت شود.
ضرورت تصمیمات حاکمیتی برای مدیریت آب
تاجبخش مسلمان با اشاره به تغییر ریتم بارش‌ها، بر لزوم استفاده از ظرفیت‌های ذخیره آب در بالادست و پایین‌دست، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و احیای روش‌های سنتی مانند آب‌انبارها تأکید کرد. او این موضوع را یک تصمیم حاکمیتی و ضروری دانست، به‌ویژه برای استان‌های جنوبی مانند سیستان‌وبلوچستان و هرمزگان.
تجربه جهانی در مدیریت بارش‌های شدید
کشورهایی مانند ژاپن سال‌هاست از روش‌های مختلف برای مدیریت بارش‌های سنگین استفاده می‌کنند. رخدادهای مشابه در پاکستان، امارات، اروپا و آمریکا نیز نشان می‌دهد که مدیریت بارش‌های حدی یک چالش جهانی است. ایران نیز با توجه به قرارگیری در کمربند خشک و نیمه‌خشک، باید از هر رویداد بارشی بیشترین بهره را ببرد.
دقت پیش‌بینی‌ها و چالش‌های علمی
رئیس سازمان هواشناسی اعلام کرد که با وجود پاییز کم‌بارش، پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت امسال تا حد زیادی محقق شده است. او با اشاره به استفاده جهانی از داده‌های باکیفیت و هوش مصنوعی در مدل‌های پیش‌بینی افزود: پیچیدگی جو و ناشناخته‌های آن همچنان باعث عدم قطعیت در پیش‌بینی‌ها می‌شود؛ موضوعی که در رخدادهایی مانند سیل تگزاس و اسپانیا نیز دیده شد.
پاسخ به شایعات درباره بارورسازی و «ابردزدی»
در واکنش به ادعاهای مطرح‌شده در فضای مجازی، تاجبخش مسلمان تأکید کرد که شدت و گستردگی سامانه‌های اخیر نشان می‌دهد این رخدادها فراتر از توان مداخله انسانی است. او گفت انتقال غیرطبیعی رطوبت از دریاهای جنوبی به فلات مرکزی از نظر علمی ممکن نیست، هرچند بارورسازی ابرها در حضور سامانه بارشی می‌تواند به تقویت بارش کمک کند.
راهکارهای پیشنهادی برای استان‌های کم‌بارش
در جمع‌بندی، رئیس سازمان هواشناسی مهم‌ترین راهکار برای استان‌های کم‌بارش مانند تهران و البرز را مدیریت یکپارچه منابع آب دانست. او بر اقداماتی مانند:
- بازچرخانی آب و استفاده از آب‌های خاکستری
- توسعه سامانه‌های جمع‌آوری آب در پایین‌دست
تأکید کرد و گفت اجرای سریع این برنامه‌ها برای حفظ امنیت آبی کشور ضروری است.
