نخستین شب پرستاره ونگوگ؛ پنج نشانهای که درهای نبوغ را گشود
بسیاری از ما ون گوگ را با شاهکار جاودانه «شب پرستاره» میشناسیم و گمان میکنیم که این تابلو اولین مواجهه او با آسمان شب بوده است. اما حقیقت این است که نخستین شب پرستاره ون گوگ، تابلوی «تراس کافه در شب» است؛ اثری که در سال ۱۸۸۸ و حدود ۹ ماه پیش از خلق شب پرستاره معروف، در شهر آرل فرانسه کشیده شد و نقطه عطفی در شیوه نگاه این هنرمند نابغه به جهان و بازتعریف جایگاه هنرمند به عنوان شاهد هستی محسوب میشود.
مهاجرت به آرل؛ جست و جوی تولدی دوباره در میان آسمان پرستاره
ون گوگ در آغاز سال ۱۸۸۸، پاریس را به مقصد آرل ترک کرد تا در جست و جوی فضایی برای نوزایی خلاقانه و معنوی، خود را از فشارهای زندگی شهری رها کند. او که پیش از این حرفههای مختلفی از جمله دلالی آثار هنری، معلمی و حتی موعظهگری را تجربه کرده بود، تصمیم گرفت تمام زندگی خود را وقف هنر کند. اما وضعیت جسمی و روانی او رو به وخامت بود و او در نامههایی به برادرش تئو نوشت که دیگر نمیخواهد صرفاً آنچه را مقابل چشمانش قرار دارد بازنمایی کند؛ هدف او ثبت «احساس بی نهایت» و انتقال عظمت هستی بر بوم نقاشی بود و این دقیقاً همان چیزی بود که در نخستین شب پرستاره او به تحقق پیوست.
پنج جزئی که راز نبوغ ون گوگ را در نخستین شب پرستاره فاش میکنند
سنگفرشها؛ یادآور گذشتههای پنهان
سنگفرشهای چندرنگی که نزدیک به یک چهارم تابلو را پوشاندهاند، در نگاه نخست فقط بازی نور و رنگ به نظر میرسند. ون گوگ در نامهای به خواهرش توضیح داده بود که نور زردرنگ کافه، سنگفرشها را به طیفی از رنگهای بنفش و صورتی تبدیل کرده است. اما مورخ هنر، کلی گرویر، معتقد است که زیر این سنگفرشها، راهروهای طاقدار دوران روم باستان قرار داشتهاند و این بخش از تابلو، فراتر از یک بازی رنگ، یادآور بقایای تاریخی پنهان در دل زمین است.
حذف عمدی ستونهای باستانی؛ تلاش برای رهایی از سنگینی تاریخ
در مرکز تابلو، جایی که امروز یک فروشگاه دیده میشود، در واقع ستونهای کورنتی متعلق به سده نخست میلادی قرار داشتند که ون گوگ آگاهانه تصمیم گرفت آنها را وارد نقاشی خود نکند. گرویر معتقد است که این حذف عمدی، نشان از تلاش ون گوگ برای آفرینش جهانی تازه داشت؛ جهانی که زیر بار سنگین گذشته خم نشود و فضایی برای بیان احساسات بی کران او باقی بگذارد.
صندلیهای خالی؛ سکوتی با ریشههای تاریخی
هرچند کافه پرجنب و جوش به نظر میرسد، اما اولین چیزی که نگاه مخاطب را جذب میکند، میزها و صندلیهای خالی هستند. جالب اینجاست که این میدان در سال ۱۳۹۹ میلادی محل اعدام یکی از اشرافزادگان بوده است و این پیشینه تاریک، حس نظارهگری و انتظار موجود در تابلو را تقویت کرده است و به نوعی، خلأ و سکوتی معنادار را به این شاهکار بخشیده است.
برج؛ هدایت نگاه به سوی حافظه شهر
خطوط پرسپکتیو اثر، نگاه مخاطب را به سمت برجی در پسزمینه هدایت میکنند که بخشی از موزه Lapidaire بوده؛ مکانی که کتیبههای رومی و آثار مسیحیت اولیه در آن نگهداری میشد. ون گوگ بلافاصله پس از ورود به آرل از این موزه بازدید کرده بود و این برج، نه یک عنصر تصادفی، بلکه پل ارتباطی تابلو با حافظه تاریخی شهر است.
ستارگان؛ تنها عنصر تغییرناپذیر در دنیای در حال دگرگونی ون گوگ
با وجود اینکه ون گوگ بسیاری از عناصر تابلو را تغییر داد، در ترسیم ستارگان آسمان دقتی وسواسگونه به خرج داد. پژوهشها نشان میدهند که آرایش ستارگان در این اثر تا حد زیادی با صورت فلکی دلو که در میانه سپتامبر ۱۸۸۸ بر فراز آسمان آرل دیده میشد، مطابقت دارد و به اعتقاد مورخان، ستارگان تنها عنصر ثابت این جهان در حال دگرگونی بودند؛ شاید همان احساس بی نهایتی که ون گوگ به دنبال ثبت آن بود. خود ون گوگ نیز اندکی پس از تکمیل اثر، در نامهای به برادرش نوشت: «برای نقاشی کردن ستارهها، شبها بیرون میروم.»
این تابلو که اکنون در موزه اوئنو رویال توکیو نگهداری میشود، صرفاً نخستین تجربه ون گوگ در ترسیم آسمان شب نیست، بلکه آغاز مرحلهای تازه در هنر او محسوب میشود؛ دورهای که هنرمند تلاش کرد فراتر از واقعیت ظاهری، معنای بی کران هستی را به تصویر بکشد و نشان دهد که نبوغ واقعی، در نگاه تازه به جهان و توانایی به تصویر کشیدن احساسات بی نهایت نهفته است.
About the Author
