چین نخستین آزمایش خوانش مغز در فضا را با موفقیت انجام داد
پژوهشگران چینی با کاشت رابط مغز-رایانه بیسیم در مدار، گامی بلند در توسعه فناوریهای عصبی فضایی برداشتند
چین برای نخستین بار در جهان موفق به انجام آزمایش خوانش مغز در فضا با استفاده از یک سامانه رابط مغز-رایانه بیسیم و کاشتنی شد. این دستاورد که توسط دانشگاه پلیتکنیک نورثوسترن (NPU) به انجام رسیده، میتواند مسیر پایش فعالیت عصبی فضانوردان و توسعه فناوریهای پیشرفته در مأموریتهای فضایی آینده را برای همیشه تغییر دهد.
خوانش مغز در فضا؛ چین خلأ بینالمللی را پر کرد
آزمایش خوانش مغز در فضا که دسامبر ۲۰۲۵ با ارسال یک پلتفرم اختصاصی به مدار زمین آغاز شد، اکنون با انتشار نتایج موفقیتآمیز خود، برگ جدیدی به دفترچه افتخارات صنعت فضایی چین افزوده است. پژوهشگران چینی ثابت کردند تجهیزات حساس عصبی میتوانند تابشهای کیهانی، نوسانات دمایی شدید و ریزگرانش را بدون افت عملکرد تحمل کنند.
بر اساس دادههای منتشرشده، این سامانه توانسته در محیط شبیهسازیشده مایعات بدن، سیگنالهای الکتروانسفالوگرام (EEG) را با پایداری قابلتوجهی ثبت کند. این موفقیت نه تنها دوام سختافزار عصبی در فضا را اثبات میکند، بلکه اطلاعات ارزشمندی درباره میزان نویز الکترونیکی در محیط مدار در اختیار محققان قرار داده است.
الکترودهای انعطافپذیر؛ انقلاب در طراحی رابط مغز-رایانه فضایی
یکی از مهمترین نوآوریهای پروژه خوانش مغز در فضا، جایگزینی الکترودهای فلزی سخت با آرایه الکترودی انعطافپذیر است. این الکترودهای نرم که متناسب با انحنای طبیعی مغز طراحی شدهاند، خطر آسیب به بافت عصبی و خوردگی را به شدت کاهش میدهند.
پایداری سیگنال این الکترودها در آزمایشهای حیوانی، چندین برابر نمونههای متداول گزارش شده است. این ویژگی برای کاربردهای فضایی که امکان مداخله پزشکی سریع وجود ندارد، یک مزیت حیاتی محسوب میشود.
فراتر از ثبت سیگنال؛ تحریک ایمن مغز در مدار
دستگاه خوانش مغز در فضا فقط به ثبت سیگنالهای عصبی محدود نمیشود. تیم تحقیقاتی چین تأکید کرده که این سامانه قابلیت تحریک ایمن مغز را نیز دارد و حتی در میدانهای مغناطیسی بسیار قوی MRI نیز عملکرد خود را حفظ میکند.
این ویژگی افقهای تازهای را برای درمان یا مدیریت اختلالات عصبی در مأموریتهای طولانیمدت فضایی مانند سفر به مریخ میگشاید. تصور کنید فضانوردی که ماهها در ایستگاه فضایی زندگی میکند، بتواند با تحریک هدفمند نواحی خاصی از مغز، کیفیت خواب، تمرکز یا حتی خلقوخوی خود را تنظیم کند.
ریزگرانش و مغز انسان؛ گرهی که چینیها باز کردند
فراتر از اثبات عملکرد سختافزاری، موفقیت آزمایش خوانش مغز در فضا به درک بهتر سازگاری مغز انسان با شرایط ریزگرانش نیز کمک شایانی کرده است. دانشمندان سالهاست میدانند ریزگرانش میتواند توزیع مایعات بدن، فشار خون و عملکرد عصبی را تغییر دهد، اما ابزار دقیقی برای کمیسازی این تغییرات در اختیار نداشتند.
اکنون با وجود سامانههای پایدار و کاشتنی رابط مغز-رایانه در فضا، امکان پایش بلادرنگ و طولانیمدت فعالیت عصبی فراهم شده است. این دادهها برای طراحی مأموریتهای سرنشیندار آینده به مقصد ماه و مریخ، حیاتی خواهند بود.
چین و نقشه راه ۲۰۳۰؛ زیستبوم صنعتی فناوریهای عصبی
پکن مدتهاست که توسعه رابطهای مغز-رایانه را بهعنوان یکی از صنایع راهبردی آینده شناسایی کرده است. این فناوری اکنون جایگاه ثابتی در برنامه پنجساله پانزدهم چین دارد و هدفگذاری شده تا سال ۲۰۳۰ یک زیستبوم صنعتی پیشرو در این حوزه شکل بگیرد.
زیستبومی که قرار است هم در زمین و هم در فضا نقش تعیینکنندهای در آینده فناوریهای عصبی ایفا کند. آزمایش موفق خوانش مغز در فضا نشان داد چین قصد ندارد منتظر دیگران بماند و خود پیشگام این میدان تازه است.
پیامی به جهان؛ رقابت فضایی وارد فاز عصبی میشود
کسب جایزه ارائه برتر دانشجویی در کنفرانس بینالمللی MEMS برای این پروژه، نشاندهنده کیفیت فنی و نوآوری بالای آن است. اما فراتر از افتخارات آکادمیک، نخستین آزمایش موفق رابط مغز-رایانه در فضا یک پیام راهبردی نیز دارد.
در شرایطی که رقابت قدرتهای فضایی از پرتاب ماهواره به سمت ایجاد زیرساختهای پایدار در مدار و فراتر از آن حرکت کرده، چین حالا در حال تعریف یک میدان رقابتی تازه است: عصبیسازی فضا. آیندهای که در آن فضانوردان نه فقط با موشکها و فضاپیماها، که با ذهن خود با ماشینها ارتباط برقرار میکنند، بسیار زودتر از آنچه تصور میکردیم در حال شکلگیری است.
About the Author
