سه شرط طلایی سکونت‌پذیری در یک جهان ۴۹ سال نوری دورتر
دانشمندان با استفاده از تلسکوپ‌های زمینی، قوی‌ترین شواهد تا امروز را درباره وجود جو در سیاره سنگی LHS 1140b به دست آورده‌اند. این سیاره که در فاصله ۴۹ سال نوری از زمین قرار دارد، هر سه شرط اساسی برای قابل سکونت بودن را در کنار هم دارد: سنگی بودن، قرار گرفتن در منطقه قابل سکونت (ناحیه‌ای که امکان وجود آب مایع را فراهم می‌کند) و داشتن جو. این ویژگی‌ها، LHS 1140b را به یکی از امیدوارکننده‌ترین نامزدها برای مطالعه حیات فرازمینی تبدیل کرده است.
اگرچه پژوهشگران تأکید می‌کنند که هنوز هیچ مدرکی از وجود حیات روی این سیاره در اختیار ندارند، اما وجود یک سیاره سنگی با جو در منطقه قابل سکونت، گامی بسیار مهم در مسیر شناخت جهان‌های مشابه زمین محسوب می‌شود. Collin Cherubim، سیاره‌شناس دانشگاه هاروارد که به تازگی مدرک دکترای خود را دریافت کرده، در این باره می‌گوید: «تصور می‌کنیم تمام اجزای بنیادی و ضروری برای شکل‌گیری حیات در آن وجود دارد.»
جو هلیومی؛ یک سیاره در حال تغییر
داده‌های جدید که در مجله معتبر Science منتشر شده، نشان می‌دهد LHS 1140b به احتمال زیاد دارای جوی غنی از هلیوم است که در حال فرار به فضای اطراف است. این یافته تاکنون واضح‌ترین شواهد از وجود جو در یک سیاره سنگی بالقوه قابل سکونت محسوب می‌شود و فرضیه وجود جمعیتی از جهان‌های مشابه زمین را تقویت می‌کند.
جالب‌ترین بخش این کشف، مشاهده تغییرات لحظه‌ای جو این سیاره است. در سال ۲۰۲۴، پژوهشگران هنگام عبور سیاره از مقابل ستاره میزبان، با استفاده از تلسکوپ رصدخانه لاس کامپاناس در شیلی، موفق به تشخیص هلیوم در حال فرار از جو شدند. اما در سال ۲۰۲۵، در بررسی مجدد، هیچ نشانه‌ای از خروج هلیوم مشاهده نشد. این اولین بار است که چنین رفتاری در یک سیاره سنگی ثبت می‌شود و به دانشمندان کمک می‌کند تا فرآیندهای جوی جهان‌های سنگی را بهتر درک کنند.
تفاوت‌های کلیدی LHS 1140b با زمین
اگرچه LHS 1140b شباهت‌های قابل توجهی به زمین دارد، اما تفاوت‌های اساسی نیز میان این دو جهان وجود دارد:
- مدار کوتاه‌تر: این سیاره مدار کامل خود را در کمتر از ۲۵ روز طی می‌کند، در حالی که زمین این مسیر را در ۳۶۵ روز کامل می‌کند.
- چرخه شب و روز متفاوت: همیشه یک سمت سیاره رو به ستاره قرار دارد و در نتیجه چرخه معمول شب و روز مانند زمین وجود ندارد.
- ترکیب جوی متفاوت: جو زمین عمدتاً از نیتروژن تشکیل شده است، در حالی که جو LHS 1140b احتمالاً غنی از هلیوم است.
با این تفاوت‌ها، آیا حیات در چنین جوی امکان‌پذیر است؟ از نظر تئوری، شکل‌گیری حیات در چنین محیطی غیرممکن نیست. در سال ۲۰۲۰، گروهی از پژوهشگران به سرپرستی Sara Seager نشان دادند که مخمر و باکتری E. coli قادرند در یک جو کاملاً هلیومی زنده بمانند. با این حال، دانشمندان تأکید می‌کنند که این موضوع به معنای وجود حیات روی LHS 1140b نیست و تحقیقات بیشتری برای پاسخ به این پرسش بنیادین نیاز است.
چرا این کشف مهم است؟
جو یکی از مهم‌ترین عوامل قابل سکونت بودن یک سیاره است، زیرا به حفظ آب روی سطح، تنظیم اقلیم و محافظت در برابر تابش‌های خطرناک فضایی کمک می‌کند. پیش از این، دانشمندان موفق به شناسایی جو در سیاره‌های غول‌پیکر گازی شده بودند، اما مشخص نبود که سیاره‌های کوچک و سنگی نیز بتوانند جو خود را حفظ کنند. کشف جو در LHS 1140b این سؤال را به طور قاطع پاسخ داده است.
- نکته کلیدی: LHS 1140b به دور یک ستاره کوتوله قرمز با فعالیت بسیار کمتر از معمول گردش می‌کند. این ویژگی، این سامانه را به نمونه‌ای ارزشمند برای بررسی امکان وجود جهان‌های قابل سکونت در نقاط دیگر کهکشان تبدیل کرده است.
- چشم‌انداز آینده: این کشف، به دانشمندان کمک می‌کند تا خود زمین را نیز بهتر درک کنند. Shreyas Vissapragada از رصدخانه کارنگی می‌گوید: «ما فقط می‌خواهیم بدانیم سیاره‌های مشابه زمین چگونه هستند تا جایگاه خود را در جهان بهتر بشناسیم. کشف جو در LHS 1140b یک پله واقعی در مسیر شناسایی سیاره‌های واقعاً مشابه زمین است.»
کشف جو در LHS 1140b یکی از مهم‌ترین دستاوردهای سال‌های اخیر در اخترشناسی محسوب می‌شود. هرچند هنوز هیچ نشانه‌ای از حیات مشاهده نشده است، اما وجود یک سیاره سنگی دارای جو در منطقه قابل سکونت، امیدها برای یافتن جهان‌هایی مشابه زمین را بیش از گذشته افزایش داده است. این سیاره اکنون به فهرست کوچک اما بسیار ارزشمند سیاره‌های سنگی امیدوارکننده برای کشف احتمالی حیات در آینده اضافه شده است.
