آمارها نشان میدهد از هر هشت زن ایرانی، یک نفر در طول زندگی خود به سرطان پستان مبتلا میشود. نکته تأملبرانگیز اینجاست که بسیاری از این زنان، با ناباوری از ابتلای خود سخن میگویند؛ زنانی که تمام عوامل خطر شناختهشده مانند بیتحرکی، تغذیه ناسالم، چاقی و استرس را کنترل کرده بودند اما باز هم به این بیماری دچار شدهاند. کارشناسان تأکید میکنند سرطان پستان علت واحدی ندارد و مجموعهای از عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند که بسیاری از آنها خارج از کنترل ماست.
علت اصلی سرطان پستان چیست؟ معمایی که هنوز حل نشده است
دکتر زهرا پوررسولی، جراح پستان و عضو پژوهشگاه پستان جهاد دانشگاهی تهران، در گفتوگو با همشهریآنلاین تأکید میکند که دلیل اصلی ابتلا به سرطان پستان هنوز ناشناخته است. وی میگوید: «اگر علت مشخصی وجود داشت، میتوانستیم با انجام یا ترک برخی رفتارها، بهطور قطعی از ابتلا پیشگیری کنیم. اما واقعیت این است که ما تنها مجموعهای از عوامل خطر را میشناسیم که هرکدام میتوانند احتمال ابتلا را افزایش دهند. ممکن است فردی همه توصیهها را رعایت کند و مبتلا شود و دیگری هیچکدام را رعایت نکند و هرگز به این بیماری دچار نشود.»
عوامل خطر سرطان پستان؛ کدامیک تحت کنترل ما هستند؟
به گفته این جراح پستان، عوامل خطر به دو دسته قابلکنترل و غیرقابلکنترل تقسیم میشوند. عواملی مانند سابقه خانوادگی (ابتلای مادر، خواهر یا عمه)، افزایش سن بهویژه پس از ۴۰ سالگی، جهشهای ژنتیکی، قاعدگی زودهنگام، یائسگی دیرهنگام (بعد از ۵۵ سال)، سابقه قبلی سرطان پستان، وجود ضایعات پرخطر و پستانهای با بافت متراکم (Dense Breasts) در دسته اول قرار دارند و خارج از اراده فرد هستند.
در مقابل، برخی عوامل را میتوان تا حدودی کنترل کرد: هورموندرمانی طولانیمدت، مصرف طولانیمدت قرصهای ضدبارداری، چاقی و اضافهوزن بهویژه پس از یائسگی، کمکاری فیزیکی، مصرف الکل، رژیم غذایی پرچرب و کمافیبر، نداشتن بارداری، نخستین بارداری در سنین بالای ۳۰ تا ۳۵ سال و عدم شیردهی. اصلاح این سبک زندگی میتواند خطر ابتلا را کاهش دهد، اما هرگز آن را به صفر نمیرساند.
آلودگی هوا و استرس؛ آیا این عوامل باعث سرطان پستان میشوند؟
دکتر پوررسولی در پاسخ به این پرسش که آیا عواملی مانند آلودگی هوا، استرس مزمن و کار در شیفت شب در ابتلا به سرطان پستان نقش دارند، میگوید: «این موارد در مظان اتهام قرار دارند و پژوهشهای بسیاری درباره آنها در حال انجام است، اما هنوز بهطور کامل اثبات نشدهاند. نمیتوان با قطعیت گفت که این عوامل مستقیماً باعث سرطان پستان میشوند، اما احتیاط و دوری از آنها نیز خالی از لطف نیست.»
غربالگری سرطان پستان از ۴۰ سالگی ضروری است
یکی از مهمترین راههای تشخیص زودهنگام سرطان پستان، انجام منظم غربالگری است. این جراح پستان توصیه میکند: «زنان از ۴۰ سالگی باید سالانه یکبار ماموگرافی انجام دهند. در برخی موارد، اگر در معاینه تودهای لمس شود یا بیمار علائمی داشته باشد، ممکن است علاوه بر ماموگرافی، سونوگرافی نیز درخواست شود. برای زنان زیر ۴۰ سال که تودهای لمس میکنند یا ضایعه مشکوکی دارند، ماموگرافی اقدام اول نیست و ابتدا سونوگرافی توصیه میشود، بهویژه اگر بیمار در گروه کمخطر باشد.»
پیگیری ضایعات خوشخیم پستان؛ هر ۶ ماه یکبار
گاهی در سونوگرافی، ضایعهای دیده میشود که خوشخیم به نظر میرسد. در این شرایط چه باید کرد؟ دکتر پوررسولی توضیح میدهد: «اگر ضایعهای خوشخیم باشد، بیمار را رها نمیکنیم. توصیه میکنیم شش ماه بعد سونوگرافی مجدد انجام شود تا تغییرات احتمالی از نظر رشد یا تغییر شکل بررسی گردد. این پیگیری معمولاً به مدت دو سال ادامه مییابد. اگر در این مدت ضایعه تغییر نکند، میتوان پیگیری را متوقف کرد.»
در رادیولوژی، دستهبندی استانداردی به نام BI-RADS وجود دارد که از ۱ تا ۶ درجهبندی میشود. اگر BI-RADS ۳ گزارش شود، یعنی ضایعه فعلاً خوشخیم است اما نیاز به پیگیری دارد. دکتر پوررسولی تأکید میکند: «اگر مطمئن بودیم ضایعه هرگز بدخیم نمیشود، پیگیری را توصیه نمیکردیم. اما این احتمال وجود دارد، هرچند کم. فاصله شش ماهه بهاندازهای است که اگر ضایعه بخواهد تغییر کند، در مراحل اولیه تشخیص داده میشود و فرصت درمان از دست نمیرود.»
جمعبندی؛ پیشگیری مطلق وجود ندارد، اما غربالگری نجاتبخش است
سرطان پستان بیماری پیچیدهای است که هنوز ابعاد ناشناخته بسیاری دارد. سبک زندگی سالم اگرچه خطر را کاهش میدهد، اما تضمینکننده عدم ابتلا نیست. آگاهی از عوامل خطر، انجام منظم غربالگریها و پیگیری ضایعات مشکوک، مهمترین اقداماتی است که زنان میتوانند برای حفظ سلامت خود انجام دهند. به گفته پزشکان، تشخیص زودهنگام نهتنها شانس درمان را افزایش میدهد، بلکه از درمانهای تهاجمی و هزینههای سنگین نیز میکاهد.
About the Author
