رشد روزافزون فناوری‌های مالی و الکترونیکی شدن خدمات بانکی، در کنار تمام تسهیلاتی که برای شهروندان به همراه داشته، بستری را نیز برای ظهور شیوه‌های نوین مجرمانه فراهم کرده است. در این میان، گروه‌های آسیب‌پذیر جامعه به ویژه افراد مسن، به دلیل عدم آشنایی کافی با فرآیندهای دیجیتال و منوهای پیچیده خودپردازها، بیش از سایرین در معرض آسیب‌های ناشی از جرائم مالی قرار دارند. سوءاستفاده از اعتماد و سادگی این قشر، نیازمند برخورد قاطع قضایی و از آن مهم‌تر، افزایش آگاهی عمومی است.
جزئیات شگرد مجرمانه در سناریوی شکار افراد سالمند توسط کلاهبردار عابربانکی
بر اساس گزارش‌های رسمی منتشرشده از سوی پلیس آگاهی و مراجع قضایی، پرونده‌ای جنجالی درباره دستگیری فردی که با ترفندهای فریبنده اقدام به سرقت از حساب‌های بانکی پیرمردها و پیرزن‌ها می‌کرد، پرده از یک شیوه رایج اما خطرناک برداشته است. این متهم با پرسه زدن در اطراف دستگاه‌های خودپرداز (ATM) در نقاط خلوت یا شلوغ شهر، سوژه‌های خود را از میان کسانی انتخاب می‌کرد که برای کار با عابربانک دچار تردید یا مشکل بودند و به بهانه کمک به آن‌ها، کنترل کارت را به دست می‌گرفت.
در جریان این فرآیند، فرد شیاد با جلب اعتماد و به بهانه انجام تراکنش مورد نظر مسن‌ترها، رمز عبور آن‌ها را به راحتی از زبان خودشان می‌شنید یا موقع وارد کردن تماشا می‌کرد. او سپس در یک لحظه غفلت و با استفاده از تکنیک‌های چشم‌بندی و جابه‌جایی سریع دست، کارت اصلی مالباخته را با یک کارت باطله یا مشابه تعویض می‌کرد و با اعلام اینکه «دستگاه کارت شما را ضبط کرده یا خراب است»، محل را ترک و بلافاصله اقدام به خالی کردن حساب یا خرید طلا و کالا می‌کرد.
ریشه‌های آسیب‌پذیری جامعه و روش‌های پیشگیری از دزدی‌های پای عابربانک
بررسی پرونده‌های مشابه نشان می‌دهد که طعمه‌های این مدل سرقت‌ها معمولاً به دلیل حجب و حیا یا اضطرار، از درخواست کمک از کادر رسمی بانک خودداری کرده و به غریبه‌ها اعتماد می‌کنند. کارشناسان پدافند غیرعامل و پلیس فتا برای مقابله با چالش‌های ناشی از شکار افراد سالمند توسط کلاهبردار عابربانکی، دو راهکار کلیدی و ساختاری را پیشنهاد می‌دهند:
- همراهی فرزندان و افراد امین: خانواده‌ها باید تا حد امکان از فرستادن تنهای والدین سالخورده خود به پای دستگاه‌های خودپرداز خودداری کنند و فرآیندهای مالی آن‌ها را تحت نظارت یک فرد مطمئن انجام دهند.
- امتناع مطلق از اعلام رمز به دیگران: تحت هیچ شرایطی نباید کارت بانکی و رمز چهاررقمی آن را در اختیار افراد ناشناس، حتی کسانی که ظاهری بسیار موجه و دلسوز دارند، قرار داد؛ چرا که وارد کردن رمز باید صرفاً توسط خود صاحب کارت و با پوشاندن صفحه کلید صورت گیرد.
ضرورت هوشمندسازی خودپردازها و مسئولیت اجتماعی بانک‌ها در قبال مشتریان
وقوع حوادثی همچون شکار افراد سالمند توسط کلاهبردار عابربانکی، بار دیگر وظیفه سنگین سیستم بانکی کشور را در قبال طراحی رابط‌های کاربری ساده‌تر و امن‌تر یادآوری می‌کند. استفاده از فناوری‌های نوین نظیر تایید هویت بیومتریک (مانند اثر انگشت یا تشخیص چهره) در دستگاه‌های ATM آینده، می‌تواند نیاز به حفظ کردن یا وارد کردن رمزهای سنتی را از بین ببرد و ضریب امنیت را برای اقشار کم‌توان بالا ببرد.
تا زمان همه‌گیر شدن این فناوری‌ها، نصب دوربین‌های نظارتی پیشرفته‌تر با زاویه دید گسترده در اطراف باجه‌های خودپرداز و اکران تیزرهای آموزشی در محیط‌های عمومی، گام‌هایی حیاتی برای قطع دست سارقان از حساب‌های بانکی شهروندان به شمار می‌روند تا بدین ترتیب امنیت روانی و مالی جامعه حفظ شود.
